آشنایی با نشانههای خرابی فرمان
صدای تقتق فرمان نشانه چیست؟
سیستم فرمان خودرو در نگاه اول مجموعهای ساده از قطعات مکانیکی به نظر میرسد؛ اما در واقع بخش پیچیدهای است که وظیفه هدایت و کنترل خودرو را بر عهده دارد و هرگونه مشکل در آن میتواند مستقیماً بر ایمنی رانندگی اثر بگذارد. یکی از آلارمهای رایج در این سیستم، شنیدن صدای تقتق یا تقه هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از دستاندازهاست؛ صدایی که بسیاری از رانندگان را نگران میکند و این پرسش را به ذهن میآورد که «این صدا نشانه چیست؟ آیا میتوان به رانندگی ادامه داد یا باید فوراً به تعمیرگاه مراجعه کرد؟».
پیش از خواندن ادامه مطلب توجه داشته باشید شما عزیزان همواره میتوانید جهت سرویس و تعمیر فرمان خودروی خود و دریافت اطلاعات بیشتر با ما تماس بگیرید.
دسترسی سریع
صدای تقتق فرمان چگونه به گوش میرسد؟
صدای تقتق یا تقه در فرمان معمولاً در شرایط زیر احساس میشود:
هنگام چرخاندن فرمان: وقتی خودرو در حالت ایستاده یا سرعت کم قرار دارد و راننده فرمان را میچرخاند، صدایی شبیه «تق» یا «تقه» در حوالی ستون فرمان یا چرخهای جلو شنیده میشود.
هنگام عبور از دستانداز: عبور از سرعتگیر، چاله یا دستانداز باعث شنیده شدن صدای تقتق میشود؛ در این حالت ممکن است لرزش خفیفی هم به غربیلک فرمان منتقل شود.
هنگام دور زدن یا پیچیدن: در پیچهای تند، بهخصوص اگر فرمان تا آخر چرخانده شود، صدای تقه واضحتر است و گاهی با احساس «گیر کردن» یا سفتی لحظهای فرمان همراه است.
در برخی خودروها صدای تقتق صرفاً هنگام حرکت شنیده میشود و در حالت درجا وجود ندارد؛ در مقابل، ممکن است در برخی خودروها حتی هنگام پارک و چرخاندن فرمان بدون حرکت نیز این صدا به گوش برسد. دانستن شرایط بروز صدا برای تشخیص منبع آن اهمیت دارد.
خرابی مفصل و سیبکهای سیستم فرمان
یکی از شایعترین دلایل صدای تقتق فرمان، فرسودگی یا خرابی سیبکها و مفصلهای سیستم فرمان است. سیبکها رابط بین میلههای فرمان و چرخها هستند و اجازه میدهند تا چرخها آزادانه در زوایا و ارتفاعهای مختلف حرکت کنند. در یک فرمان هیدرولیک سنتی، سیبکها در دو سر میله فرمان قرار دارند و به مرور زمان دچار شل شدن، خرابی یا خشکشدگی میشوند. وقتی سیبکها لق میشوند یا گردگیر آنها پاره شده و گریس داخلشان خشک میشود، حرکت آزاد و روان تبدیل به حرکت همراه با ضربه میشود؛ نتیجه این میشود که در هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از ناهمواریها، صدایی شبیه تقتق یا ضربه به گوش میرسد.
تشخیص
برای تشخیص خرابی سیبکها، ماشین را روی جک بالا ببرید و چرخها را با دست به طرفین تکان دهید. اگر تکانها همراه با صدا یا لقی بیش از حد باشد، احتمالاً سیبک یا مفصل نیاز به تعویض دارد. یک تعمیرکار ماهر میتواند با استفاده از جک، لقی مفصل را بررسی و در صورت لزوم سیبک معیوب را تعویض کند. تعویض سیبکها هزینهای در حد چند صدهزار تومان دارد، اما تعویق در این تعمیر میتواند به خرابی جعبه فرمان یا ساییدگی نامتوازن لاستیکها منجر شود و هزینههای سنگینتری ایجاد کند.
فرسودگی جعبه فرمان
جعبه فرمان نقش تبدیل حرکت چرخشی غربیلک به حرکت خطی میله فرمان را دارد و به دو نوع اصلی «بازویی (Recirculating Ball)» و «رَک و پینیون (Rack & Pinion)» تقسیم میشود. در خودروهای قدیمیتری مانند تویوتا هایلوکس مدل ۲۰۰۲ یا بسیاری از وانتهای سنگین، جعبه فرمان از نوع بازویی است؛ این سیستم شامل یک پیچ حلزونی و مهرهای با ساچمههای دورانی است که به پیتمنآرم و میلدستک متصل میشود. در مقابل، خودروهای سواری جدیدتر از جعبهفرمان «رک و پینیون» بهره میبرند که یک دنده شانهای (rack) و پینیون دارد.
اگر هر یک از قطعات داخلی جعبه فرمان فرسوده یا ساییده شوند، صداهایی مانند تقتق یا غرغر به گوش میرسد. این صداها ممکن است در هنگام چرخاندن فرمان، عبور از دستاندازها و حتی در دور آرام موتور شنیده شود. در سیستمهای بازویی، فرسودگی ساچمهها یا پیچ حلزونی میتواند باعث لقی و صدا شود؛ در سیستم رک و پینیون نیز خوردهشدن دندانههای رَک، خرابی بوشها یا فرسودگی درگیری پینیون با رَک منجر به صداهای تقه خواهد شد.
تشخیص
اگر صدا از ناحیه جعبه فرمان میآید، به دنبال نشتی روغن یا گریس در اطراف جعبه باشید. این نشتی میتواند نشانه خرابی کاسهنمدها یا آببندی داخلی باشد.
در جعبهفرمانهای بازویی، با تکان دادن فرمان و مشاهده لقی پیتمنآرم و میلدستک، خرابی داخلی مشخص میشود.
در جعبهفرمانهای رک و پینیون، اگر هنگام کشیدن فرمان در سرعت کم یا توقف، ضربهای حس میشود یا خودرو به یک سمت میکشد، احتمالاً بوشها یا دندانهها آسیب دیدهاند.
تعمیر جعبه فرمان باید در تعمیرگاههای تخصصی و توسط تعمیرکاران خبره انجام شود. این تعمیر شامل باز کردن جعبه، تعویض ساچمهها، بوشها و اورینگها، تنظیم درگیری دندانهها و در صورت لزوم تعویض پینیون یا رَک است. مجموعه ایرانفرمان با بهرهگیری از ابزارهای دقیق و قطعات اصلی، خدمات تعمیر انواع جعبه فرمان هیدرولیک را ارائه میدهد و پس از تعمیر، عملکرد آن را با ضمانت کتبی ۲۴ ماهه تضمین میکند.
خرابی پمپ هیدرولیک فرمان
در سیستم فرمان هیدرولیک، پمپ فرمان مانند یک قلب عمل میکند و روغن هیدرولیک را با فشار بالا به داخل جعبه فرمان ارسال میکند. اگر پمپ آسیب ببیند، صدای غرغر، جیغ یا تقه تولید میکند و فرمان سفت میشود. دلیلی که باعث به گوش رسیدن صدای تقتق هنگام چرخاندن فرمان میشود، میتواند کاهش فشار پمپ، خرابی تیغهها یا ضعف در شیر کنترل فشار باشد.
اگر در کنار صدای تقه، حس لرزش در فرمان و کاهش قدرت کمکی هم وجود دارد، حتماً سطح روغن هیدرولیک را بررسی کنید؛ کاهش سطح روغن میتواند ناشی از نشتی باشد و در صورت ادامه، به پمپ و سایر اجزا آسیب برساند. وجود حباب یا کف در مخزن روغن نیز نشانه ورود هوا و کاهش بازده پمپ است.
تشخیص
بررسی سطح روغن هیدرولیک: مخزن روغن فرمان معمولاً در نزدیکی پمپ قرار دارد. کاهش سطح روغن یا تغییر رنگ آن (تیره یا بوی سوختگی) نشانه خرابی است. روغن باید در بازههای توصیهشده (مثلاً هر ۴۰ هزار کیلومتر) تعویض شود.
بررسی تسمه پمپ: تسمهای که پمپ را به موتور متصل میکند باید کشش مناسب داشته باشد. تسمه شل یا فرسوده باعث سر خوردن پولیها، صدای جیرجیر و افت فشار پمپ میشود.
شنیدن صدا هنگام چرخاندن فرمان: اگر هنگام گردش فرمان صدای تقه یا ناله از ناحیه پمپ شنیده میشود، احتمالاً تیغههای پمپ آسیب دیدهاند یا شیر فشار معیوب است.
تعمیر پمپ هیدرولیک شامل تعویض تیغهها، بلبرینگها، رینگها و شفت است. همچنین باید مخزن و شیلنگها از نظر نشتی بررسی و شستوشو شوند. در ایرانفرمان، تعمیر پمپهای هیدرولیک با استفاده از کیتهای اصلی انجام میشود و پس از تعمیر، پمپ روی دستگاه آزمون فشار تست میگردد. اگر پمپ قابلیت تعمیر نداشته باشد، تعویض با پمپ نو توصیه میشود.
ایراد در ستون فرمان و اجزای مرتبط
ستون فرمان (Steering Column) شامل میله اتصال، مفاصل یونیورسال (U-Joints) و بوشهای نگهدارنده است. هرگونه خرابی در این بخشها میتواند باعث ایجاد صدای تقه یا ضربه هنگام چرخش فرمان شود. مفاصل یونیورسال برای انتقال حرکت با زاویههای مختلف طراحی شدهاند؛ اگر مفصلها خشک شوند یا بلبرینگهای آن ساییده شوند، هنگام گردش، صدای تقتق یا «تقهتقه» تولید میشود.
به علاوه، در خودروهایی با سیستم فرمان بازویی، پیتمنآرم و آیدلرآرم دو قطعه حیاتی هستند که رابط بین جعبه فرمان و چرخها را تشکیل میدهند. فرسودگی بوشها یا بلبرینگهای این بازوها باعث ایجاد صدای ضربه و لقی در فرمان میشود.
تشخیص
فرمان را در حالت ایستاده به چپ و راست بچرخانید. اگر صدای «تق» از ناحیه پایین فرمان شنیده میشود، ممکن است مفصل یونیورسال یا بلبرینگ ستون خراب باشد.
بررسی آیدلرآرم و پیتمنآرم: لقی و بازی غیرعادی این قطعات با چشم قابل تشخیص است. در صورت فرسودگی باید بوش یا ساچمه داخلی تعویض شود.
در صورت وجود صدا در ستون فرمان، ممکن است نیاز باشد کل ستون باز شده و مفصل یونیورسال تعمیر یا تعویض شود.
یکی از آلارمهای رایج در این سیستم، شنیدن صدای تقتق یا تقه هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از دستاندازهاست؛
خرابی پلوس و سیوی در محور جلو
صدای تقتق هنگام چرخاندن فرمان ممکن است اصلاً به سیستم فرمان مربوط نباشد، بلکه ناشی از خرابی پلوس و مفصلهای CV باشد. این مشکل بهویژه در خودروهای دیفرانسیل جلو رایج است. پلوس وظیفه انتقال نیرو از دیفرانسیل به چرخها را دارد و در انتهای آن مفاصل CV (Constant Velocity) قرار دارد. هنگامی که گردگیر CV پاره شود یا گریس داخل آن خشک و آلوده گردد، بلبرینگها و ساچمههای CV ساییده میشوند و هنگام دور زدن بهخصوص در شتاب و سرعت پایین، صدای تقتق یا «کلیک» تولید میکنند.
تشخیص
صدای تقه ناشی از CV معمولاً زمانی که فرمان تا آخر چرخانده شود (مثلاً هنگام پارک یا دور زدن U-Turn) و خودرو در حال حرکت است، بیشتر شنیده میشود.
اگر گردگیر CV پاره شده و گریس اطراف آن پخش شده باشد، احتمال خرابی CV بالاست.
برای رفع مشکل باید پلوس را باز کرده و مفصل CV را تعمیر یا تعویض کرد. استفاده از گردگیر مرغوب و گریس استاندارد برای افزایش عمر CV ضروری است.
مشکلات سیستم تعلیق و جلوبندی
گاهی صداهای ضربهای و تقهای که هنگام چرخش فرمان یا عبور از دستاندازها میشنوید، ناشی از ایراد در قطعات دیگر سیستم تعلیق است؛ از جمله:
فرسودگی بوش طبق یا بوشهای تعلیق: بوشها قطعات لاستیکی یا پلییورتان هستند که وظیفه جذب ضربه و کاهش لرزش را دارند. پارگی یا ترک خوردن بوشها باعث میشود در هنگام تغییر زاویه چرخها، صدای تقه ایجاد شود.
خرابی کمکفنر یا دامپر: کمکفنر خراب علاوه بر ایجاد لرزش و کاهش کنترل خودرو، میتواند هنگام تغییر وزن و حرکت فرمان، صدای ضربه ایجاد کند.
خلل در اتصال توپها و میلتعادل: میلتعادل (Stabilizer Bar) و بوشهای آن در حفظ تعادل خودرو نقش دارند. خرابی این قطعات هنگام چرخش فرمان و عبور از ناهمواریها صدای تقه تولید میکند.
تشخیص
سرویس دورهای جلوبندی و تعویض بوشهای فرسوده از ایجاد چنین صداهایی جلوگیری میکند.
در صورت خرابی کمکفنر، تعویض جفتی (دو عدد) توصیه میشود تا توازن محور حفظ شود.
اتصالات شل یا عدم نصب صحیح قطعات
در بعضی موارد، صدای تقتق فرمان ناشی از شل شدن مهرهها، پیچها یا نبود گشتاور مناسب در اتصالات سیستم فرمان و تعلیق است. این مشکل بیشتر بعد از انجام تعمیرات یا تنظیمات نادرست پیش میآید. مثلاً اگر بعد از تعویض قطعات جلوبندی مهرهها به درستی سفت نشده باشند، هنگام چرخاندن فرمان یا عبور از دستانداز، قطعات کمی حرکت کرده و صدای ضربه میدهند.
تشخیص
بعد از هرگونه تعمیر یا تعویض قطعات جلوبندی و فرمان، حتماً از گشتاور صحیح سفت کردن پیچها و مهرهها مطمئن شوید.
سرویس دورهای شامل بررسی و سفت کردن پیچها با گشتاور توصیه شده توسط سازنده میتواند از بروز چنین صداهایی جلوگیری کند.
خطرات نادیده گرفتن صدای تقتق فرمان
بسیاری از رانندگان ممکن است صدای تقه فرمان را بیاهمیت فرض کنند و به رانندگی ادامه دهند؛ اما این کار میتواند پیامدهای جدی داشته باشد. وجود لقی و صدا در سیستم فرمان و جلوبندی باعث ساییدگی نامتوازن لاستیکها، کاهش کنترل خودرو و افزایش احتمال تصادف میشود. همچنین تعویق در تعمیر، هزینههای بیشتری ایجاد میکند؛ زیرا خرابی قطعات کوچک میتواند به سایر اجزا سرایت کند و حتی منجر به تعویض کامل جعبه فرمان یا پمپ هیدرولیک شود.
نقش روغن و نگهداری مناسب
در سیستمهای هیدرولیک، روغن فرمان نقش حیاتی در روانکاری و انتقال نیرو دارد. تعویض به موقع روغن و استفاده از روغن استاندارد توصیه شده توسط شرکت سازنده، عمر پمپ و جعبه فرمان را افزایش میدهد. کاهش سطح روغن یا آلودگی آن میتواند باعث صدای تقه، سفتی فرمان و آسیب به پمپ شود. بنابراین:
هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر روغن هیدرولیک را تعویض کنید.
سطح روغن را ماهانه چک کنید و در صورت کاهش، به دنبال نشتی باشید.
از روغنهای مشابه با مشخصات (viscosity) توصیه شده استفاده کنید؛ برخی روغنهای گیربکس اتوماتیک (ATF) را میتوان در سیستم هیدرولیک فرمان استفاده کرد، اما باید مطمئن باشید که با سیستم سازگار است.
مراجعه به مرکز تخصصی ایرانفرمان
پس از آگاهی از علل احتمالی صدای تقتق فرمان، مهمترین قدم، مراجعه به یک تعمیرگاه تخصصی و مطمئن است. انتخاب یک مرکز معتبر نه تنها باعث تشخیص صحیح عیب میشود بلکه از تعویض قطعات غیرضروری و هزینههای اضافی جلوگیری میکند. «ایرانفرمان» یکی از مراکز تخصصی تعمیر سیستم فرمان در تهران است که سالهاست با بهرهگیری از کارشناسان حرفهای، تجهیزات مدرن و قطعات اصلی، خدمات تعمیر پمپ هیدرولیک و جعبه فرمان انواع خودروها را ارائه میدهد. مرکز ما بهویژه در زمینه تعمیر فرمانهای هیدرولیک و برقی تجربه بالایی دارد و با ارائه ضمانت کتبی ۱۲ تا ۲۴ ماهه بر کیفیت خدمات خود تأکید میکند.
خدمات ایرانفرمان شامل موارد زیر است:
عیبیابی تخصصی و تست فشار پمپ هیدرولیک: با استفاده از دستگاههای دقیق، فشار روغن و عملکرد پمپ بررسی میشود تا علت سفتی و صدای تقه مشخص شود.
بازسازی جعبهفرمان: در صورت لقی یا خرابی دندهها و بوشها، جعبه فرمان باز و قطعات فرسوده تعویض میشود؛ پس از تعمیر، بر اساس استاندارد کارخانه تنظیم و آببندی میشود.
تعویض سیبکها و اتصالات جلوبندی: اگر منبع صدا از سیبکها یا بازوهای رابط باشد، قطعات با نمونههای اصلی تعویض و میزان فرمان تنظیم میشود.
سرویس و تعویض روغن هیدرولیک: ایرانفرمان علاوه بر تعمیرات، خدمات سرویس دورهای از جمله تعویض روغن، شستوشو و هواگیری سیستم هیدرولیک را نیز انجام میدهد.
ارائه ضمانت کتبی: همه خدمات تعمیر فرمان در ایران فرمان با ضمانت کتبی یک تا دو ساله ارائه میشوند، تا مشتریان با خیال راحت از خودروی خود استفاده کنند.
چرا مراجعه به موقع اهمیت دارد؟
تعمیر به موقع فرمان نه تنها از بروز هزینههای گزاف جلوگیری میکند، بلکه ایمنی سرنشینان را تضمین میکند. اگر صدای تقتق در فرمان را نادیده بگیرید، ممکن است در سفر، هنگام عبور از سرعتگیر یا در سرعت بالا با مشکلات جدی مواجه شوید و کنترل خودرو را از دست بدهید. تعمیر زودهنگام عیبهای کوچک، باعث حفظ سلامت قطعات دیگر و افزایش عمر مفید سیستم فرمان و تعلیق میشود. در عین حال، مراجعه به تعمیرگاهی که از قطعات نامرغوب استفاده کند یا تجربه کافی نداشته باشد، میتواند مشکل را تشدید کند. بنابراین انتخاب ایرانفرمان به عنوان مرکز تخصصی با ضمانت کتبی تصمیمی هوشمندانه و مطمئن است.
پست های مرتبط
15 دی 1404
علت برنگشتن فرمان خودرو بعد از چرخش
عیب یابی فرمانهای برقی و هیدرولیک علت برنگشتن فرمان خودرو بعد از چرخش تصور کنید…
13 دی 1404
چرا فرمان خودرو در سرعت بالا میلرزد؟
آشنایی با نشانههای خرابی فرمان چرا فرمان خودرو در سرعت بالا میلرزد؟ لرزش فرمان در…
4 دی 1404
اگر چراغ فرمان (EPS) روشن شد چه کنیم؟
سیستم فرمان و اهمیت چراغ اخطار اگر چراغ فرمان (EPS) روشن شد چه کنیم؟ سیستم…
29 آذر 1404
۵ نشانهای که میگوید جعبه فرمان خودروتان نیاز به تعمیر دارد
سرویس و تعمیر جعبه فرمان ۵ نشانهای که میگوید جعبهفرمان خودروتان نیاز به تعمیر دارد…
