علت سفتی فرمان برقی خودرو

دلایل سفت شدن فرمان برقی خودرو

حال که عملکرد فرمان برقی را دانستیم، می‌توانیم به سراغ علت‌های رایجی برویم که باعث سفت شدن فرمان برقی می‌شوند. سفت شدن فرمان برقی ممکن است به صورت تدریجی یا ناگهانی رخ دهد و دلایل متنوعی دارد؛ برخی از این دلایل مربوط به بخش‌های الکتریکی و الکترونیکی سیستم فرمان هستند و برخی دیگر به عوامل مکانیکی یا شرایط عمومی خودرو برمی‌گردند. در ادامه، مهم‌ترین علت‌های این مشکل را یک‌به‌یک بررسی می‌کنیم و برای هر مورد توضیح می‌دهیم که چرا فرمان سفت می‌شود و چگونه می‌توان آن را برطرف کرد.

سوختن فیوز فرمان برقی

یکی از اولین مواردی که هنگام سفت شدن ناگهانی فرمان برقی باید بررسی شود، فیوز مخصوص فرمان برقی است. تقریباً همه خودروهای مجهز به EPS در مدار تغذیه‌ی موتور فرمان خود یک فیوز پُر آمپر (بین ۶۰ تا ۸۰ آمپر) دارند. وظیفه این فیوز حفاظت از مدار موتور برقی در برابر نوسانات یا اضافه‌جریان است. حال اگر به هر دلیلی این فیوز بسوزد (مثلاً بر اثر یک اتصال کوتاه یا فشار بیش از حد به موتور فرمان)، برق به موتور نخواهد رسید و سیستم کمکی فرمان قطع می‌شود. نتیجه؟ فرمان بلافاصله سفت خواهد شد چون دیگر خبری از نیروی کمکی الکتریکی نیست.

خوشبختانه تشخیص سوختن فیوز آسان است. با باز کردن جعبه فیوز (در برخی خودروها محل قرارگیری فیوزهای اصلی کنار باتری) می‌توانید فیوز فرمان برقی را پیدا کرده و سلامت آن را بررسی کنید. یک فیوز سوخته قطع شده و آثار سوختگی یا تغییر رنگ روی آن مشهود است. در صورت سوختن فیوز، راه‌حل رفع مشکل ساده است: تعویض فیوز معیوب با یک فیوز جدید با همان آمپراژ. البته بهتر است پس از تعویض فیوز، خودرو را روشن کرده و فرمان را آزمایش کنید. اگر دوباره فیوز فرمان برقی سوخت، احتمال وجود اشکال جدی‌تری در مدار (\ اتصال کوتاه در سیم‌کشی یا خرابی خود موتور فرمان) مطرح است که نیازمند بررسی تخصصی خواهد بود.

کم بودن باد لاستیک‌ها

شاید تعجب کنید اما فشار باد لاستیک‌ها نیز می‌تواند بر نرمی یا سفتی فرمان تأثیر بگذارد. هنگامی که باد تایرها کمتر از حد استاندارد باشد، تماس لاستیک با سطح جاده بیشتر شده و اصطکاک افزایش می‌یابد؛ در این حالت حتی یک فرمان برقی سالم نیز برای چرخاندن چرخ‌ها باید نیروی بیشتری اعمال کند. به خصوص هنگام انجام مانورهایی مثل پارک دوبل یا دور زدن درجا (زمانی که خودرو حرکت رو به جلو ندارد)، اگر تایرها کم‌باد باشند فرمان به شکل محسوسی سفت‌تر احساس می‌شود. رانندگان زیادی ممکن است اشتباهاً این وضعیت را خرابی سیستم فرمان برقی تلقی کنند، در حالی که علت اصلی چیزی به سادگی کم بودن فشار باد است.

راه‌حل این مورد بررسی و تنظیم باد لاستیک‌ها به میزان توصیه‌شده توسط سازنده خودرو است. در دفترچه راهنمای خودرو یا روی برچسبی در چارچوب در راننده، فشار استاندارد تایرها بر حسب Psi یا بار درج شده است. با مراجعه به یک واحد پنچرگیری (آپاراتی) و تنظیم باد همه چرخ‌ها به مقدار صحیح، مشکل سفتی فرمان بلافاصله برطرف خواهد شد. تجربه نشان داده است که تنظیم بودن باد لاستیک‌ها نه تنها نرمی فرمان را تضمین می‌کند، بلکه به بهبود مصرف سوخت و افزایش عمر لاستیک نیز کمک می‌کند. بنابراین همواره به عنوان یک اقدام اولیه، مطمئن شوید که فرمان سفت ناشی از یک اشتباه ساده قابل حل در نگهداری خودرو نیست.

خرابی موتور برقی و یونیت فرمان

اگر از سالم بودن فیوز و مناسب بودن باد لاستیک‌ها اطمینان حاصل کردید اما فرمان خودروی شما همچنان سفت است، باید به سراغ بخش‌های تخصصی‌تر سیستم فرمان برقی رفت. موتور الکتریکی فرمان یا همان الکتروموتوری که ایجاد نیرو می‌کند، جزء حیاتی این سیستم است و هرگونه اشکال در عملکرد آن مستقیماً روی سفت شدن فرمان تاثیر می‌گذارد. در یک فرمان برقی سالم، این موتور هنگام چرخاندن فرمان به نرمی وارد عمل می‌شود و نیروی لازم را تامین می‌کند؛ اما اگر موتور فرمان خراب شود یا دچار فرسودگی مکانیکی/الکتریکی گردد، نتیجه آن خواهد شد که فرمان به طرز محسوسی سفت و سنگین می‌شود.

خرابی موتور فرمان برقی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد: استهلاک زغال‌ها یا بلبرینگ‌های موتور در طول زمان، نفوذ رطوبت به داخل موتور, سوختن سیم‌پیچ بر اثر فشار بیش از حد, یا حتی وارد شدن ضربه و آسیب فیزیکی به مجموعه موتور و جعبه فرمان. جالب است بدانید که سیستم‌های فرمان برقی یا کاملاً سالم‌اند یا کاملاً از کار می‌افتند؛ به عبارتی، موتور برقی فرمان بر خلاف مثلاً پمپ هیدرولیک، حالت “نیمه‌خراب” ندارد که ضعیف عمل کند. پس چنانچه موتور فرمان از کار بیفتد، راننده تمام نرمی فرمان را از دست خواهد داد و این همان حالتی است که فرمان فوق‌العاده سفت می‌شود.

تشخیص خرابی موتور فرمان نیاز به دیاگ زدن خودرو و بررسی کدهای خطا در ECU فرمان دارد. با دستگاه عیب‌یاب می‌توان فهمید که آیا یونیت فرمان برقی خطایی نظیر عدم عملکرد موتور یا کشیدن جریان بیش از حد را ثبت کرده است یا خیر. اگر خرابی موتور یا واحد کنترل الکترونیکی (یونیت) فرمان تایید شد، تعمیر آن کاری تخصصی است. در بسیاری از موارد، موتور معیوب باید تعمیر اساسی یا تعویض شود. اینجا است که کمک گرفتن از کارشناسان مجرب در تعمیر فرمان برقی اهمیت پیدا می‌کند. مراکزی مثل ایران فرمان با در اختیار داشتن تجهیزات و نیروی متخصص، می‌توانند موتور و یونیت فرمان برقی انواع خودروها را تعمیر یا تعویض کنند و عملکرد نرم فرمان را به حالت اولیه برگردانند. مزیت سپردن کار به چنین مراکزی آن است که ضمانت کتبی تعمیر نیز ارائه می‌کنند (ایران فرمان خدمات تعمیر فرمان برقی را تا ۳۶ ماه ضمانت پوشش می‌دهد) تا از رفع کامل مشکل اطمینان حاصل کنید.

مشکلات برقی و اتصالات

خرابی در سیستم فرمان برقی همیشه به معنای خرابی خود موتور یا اجزای اصلی نیست؛ گاهی اوقات مشکل در جای دیگری است. اختلال در برق‌رسانی به یونیت فرمان یا موتور برقی می‌تواند دلیل پنهان سفت شدن فرمان باشد. هر خودرو یک مدار تغذیه برق دارد که شامل باتری، دینام و سیم‌کشی‌ها و اتصالات مختلف است. اگر در هر بخشی از این مدار مشکلی ایجاد شود، ممکن است ولتاژ و جریان کافی به موتور فرمان نرسد و در نتیجه قدرت کمکی فرمان کاهش یافته یا قطع شود.

یکی از رایج‌ترین موارد، ضعیف شدن باتری خودرو یا مشکلات دینام است. فرض کنید باتری خودروی شما فرسوده شده و توان نگهداشتن شارژ کامل را ندارد؛ در این صورت هنگام روشن بودن موتور در دورهای پایین (مثلاً ترافیک یا توقف در چراغ قرمز)، ولتاژ سیستم ممکن است افت کند. سیستم فرمان برقی نسبت به افت ولتاژ بسیار حساس است و اگر ولتاژ کمتر از حد لازم باشد، ECU فرمان برای محافظت ممکن است موتور را غیرفعال کند. نتیجه آن است که ناگهان فرمان خودرو در میان رانندگی سفت و غیرقابل کنترل می‌شود. شاید دیده یا شنیده باشید که برخی رانندگان گلایه می‌کنند: «در ترافیک فرمان ماشینم یک‌دفعه آنقدر سفت شد که به سختی پیچید، اما بعد از خاموش و روشن کردن، دوباره نرم شد». این دقیقاً می‌تواند نشانهٔ ضعف باتری یا شارژ نشدن صحیح آن باشد که منجر به قطع و وصل عملکرد فرمان برقی می‌شود.

برای رفع چنین مشکلی، وضعیت باتری و دینام خودرو باید بررسی گردد. اندازه‌گیری ولتاژ باتری (در حالت خاموش و در حالت روشن) و تست سالم بودن دینام می‌تواند مشخص کند که آیا برق کافی به سیستم‌های برقی از جمله فرمان می‌رسد یا خیر. در صورت ضعیف بودن باتری، تعویض آن بهترین راه‌حل است؛ همچنین اگر تسمه دینام شل شده یا خود دینام دچار خرابی باشد، باید توسط مکانیک بازبینی و تعمیر گردد . افزون بر باتری، اتصالات برقی مرتبط با سیستم فرمان هم نباید از نظر دور بمانند. یک اتصال شل یا سولفاته شدن سر باتری و سوکت‌ها می‌تواند مقاومت اضافی در مدار ایجاد کند و عملاً برق کافی به موتور فرمان نرسد . برای مثال در خودروی شاهین، شل شدن یا جدا شدن کابل اتصال بدنهٔ فرمان برقی (در نزدیکی پدال کلاچ) از دلایل اصلی سفت شدن فرمان گزارش شده بود که با سفت کردن مجدد کابل برطرف می‌شود. بنابراین حتماً از سالم و محکم بودن کانکتورها، سرباتری‌ها و سیم‌های مرتبط با یونیت و موتور فرمان مطمئن شوید.

خرابی سنسورها و مدار الکترونیکی فرمان

علاوه بر مشکلات منبع تغذیه، خرابی در بخش الکترونیکی و کنترلی فرمان برقی هم می‌تواند باعث بروز مشکل شود. سیستم EPS برای عملکرد صحیح به داده‌هایی از سنسورهای مختلف وابسته است؛ مهم‌ترین آن سنسور گشتاور فرمان و همچنین سنسور سرعت خودرو است که به ECU فرمان اجازه می‌دهند متوجه شود چه زمانی و تا چه حد باید به راننده کمک کند. چنان‌چه یکی از این سنسورها دچار نقص شود یا سیگنال نادرست ارسال کند، ممکن است ECU فرمان به اشتباه تشخیص دهد وضعیت غیرعادی رخ داده و به طور ایمنی سیستم کمکی را غیرفعال سازد. برای مثال اگر سنسور گشتاور نتواند تشخیص دهد راننده در حال چرخاندن فرمان است، موتور برقی فعال نخواهد شد و فرمان سفت باقی می‌ماند. یا اگر سنسور سرعت خرابی داشته باشد، احتمال دارد سیستم تصور کند خودرو در سرعت بالایی است و کمک فرمان را بیش از حد محدود کند.

علاوه بر سنسورها، خود واحد کنترل الکترونیکی (ECU) فرمان نیز ممکن است معیوب شود. هرچند این اتفاق نادرتر است، اما مشکلاتی نظیر آسیب دیدن مدارهای داخلی ECU بر اثر نوسان برق یا آب‌خوردگی می‌تواند عملکرد فرمان برقی را مختل کند. در مجموع، هرگونه نقص الکترونیکی در مدار فرمان (از سنسورها گرفته تا ECU) می‌تواند علت سفت شدن فرمان باشد . چون در چنین شرایطی فرمان سیگنال لازم برای فعال‌سازی موتور کمکی را دریافت نمی‌کند.

شناسایی این دست خرابی‌ها هم تنها با دیاگ امکان‌پذیر است. وقتی چراغ هشدار فرمان برقی یا چراغ چک خودرو روشن می‌شود، کد خطایی در حافظه ECU ثبت می‌گردد که با دستگاه عیب‌یاب خوانده می‌شود. این کد می‌تواند راهنمای مکانیک برای پیدا کردن منشاء مشکل باشد (مثلاً کد خرابی سنسور گشتاور). پس از تشخیص قطعه معیوب، باید نسبت به تعمیر یا تعویض آن قطعه الکترونیکی اقدام نمود. از آنجا که تعمیر مدارات الکترونیکی ظریف نیاز به دانش تخصصی دارد، در اینجا نیز توصیه می‌شود خودرو را به یک تعمیرکار ماهر یا مرکز تخصصی سیستم‌های فرمان برقی بسپارید. متخصصان می‌توانند قطعه را تعمیر کرده یا در صورت لزوم کل واحد را تعویض کنند و سپس سیستم را دوباره برنامه‌ریزی و کالیبره نمایند تا فرمان به حالت عادی بازگردد.