علت سفت شدن فرمان برقی

خرابی موتور فرمان برقی

موتور برقی، قلب سیستم EPS محسوب می‌شود. این موتور وظیفه دارد نیروی کمکی لازم را متناسب با شرایط رانندگی تولید کند.

اگر موتور دچار نیم‌سوز شدن، افزایش دما، فرسودگی یا ایراد داخلی شود، میزان نیروی کمکی کاهش می‌یابد و فرمان به‌خصوص در سرعت‌های پایین و هنگام پارک کردن سنگین می‌شود. در برخی خودروها، برای محافظت از موتور در برابر گرمای بیش از حد، ECU به‌طور موقت میزان کمک فرمان را کاهش می‌دهد؛ در نتیجه پس از چند بار چرخاندن فرمان از انتها به انتها، ممکن است فرمان برای مدتی سفت‌تر احساس شود. این رفتار در بعضی خودروها بخشی از برنامه حفاظتی آن‌هاست.

خرابی سنسور گشتاور

سنسور گشتاور میزان نیرویی را که راننده به فرمان وارد می‌کند، اندازه‌گیری می‌کند. اگر این سنسور اطلاعات اشتباه ارسال کند، ECU نمی‌تواند مقدار صحیح نیروی کمکی را محاسبه کند.

علائم خرابی این سنسور شامل موارد زیر است:

سفت شدن فرمان به‌صورت ناگهانی

تفاوت میزان نرمی فرمان در چرخش به چپ و راست

عملکرد نامنظم فرمان

روشن شدن چراغ EPS

ثبت خطا در ECU

در اکثر خودروها، پس از تعمیر یا تعویض این سنسور، انجام کالیبراسیون فرمان برقی ضروری است تا سیستم دوباره نقطه صفر و مقادیر مرجع را به‌درستی شناسایی کند. 

خرابی سنسور زاویه فرمان

یکی دیگر از قطعات مهم، سنسور زاویه فرمان است که موقعیت دقیق فرمان را به ECU و سامانه‌های ایمنی مانند ESP و ESC اعلام می‌کند.

اگر این سنسور خراب شود یا پس از تعمیرات خودرو کالیبره نشود، ممکن است فرمان:

سنگین شود،

چراغ EPS یا ESP روشن شود،

یا عملکرد فرمان طبیعی نباشد.

گاهی تنها با انجام کالیبراسیون صحیح، مشکل کاملاً برطرف می‌شود و نیازی به تعویض قطعه نیست.

کاهش ولتاژ باتری

یکی از شایع‌ترین دلایل سفت شدن فرمان برقی که بسیاری از رانندگان از آن بی‌اطلاع هستند، ضعف باتری یا سیستم شارژ خودرو است.

از آنجا که موتور EPS برای تولید نیروی کمکی به جریان الکتریکی نسبتاً زیادی نیاز دارد، افت ولتاژ می‌تواند باعث شود ECU برای محافظت از سیستم، میزان کمک فرمان را کاهش دهد یا حتی آن را موقتاً غیرفعال کند. به همین دلیل، گاهی پس از ضعیف شدن باتری یا حتی تعویض آن، فرمان سنگین‌تر احساس می‌شود و ممکن است نیاز به بررسی سیستم برق خودرو یا انجام کالیبراسیون وجود داشته باشد.

سوختن فیوز فرمان برقی

یکی دیگر مواردی که هنگام سفت شدن ناگهانی فرمان برقی باید بررسی شود، فیوز مخصوص فرمان برقی است. تقریباً همه خودروهای مجهز به EPS در مدار تغذیه‌ی موتور فرمان خود یک فیوز بین ۶۰ تا ۸۰ آمپر دارند. وظیفه این فیوز حفاظت از مدار موتور برقی در برابر نوسانات یا اضافه‌جریان است. حال اگر به هر دلیلی این فیوز بسوزد (مثلاً بر اثر یک اتصال کوتاه یا فشار بیش از حد به موتور فرمان)، برق به موتور نخواهد رسید و سیستم کمکی فرمان قطع می‌شود.

خرابی جعبه فرمان برقی

جعبه فرمان، مهم‌ترین بخش مکانیکی سیستم فرمان برقی است. اگر دنده‌های جعبه، بوش‌ها، بلبرینگ‌ها و مکانیزم رک و پینیون دچار سایش یا گیرکردگی شوند، فرمان به‌درستی حرکت نخواهد کرد.

در خودروهایی که کارکرد بالایی دارند یا مدت زیادی در مسیرهای ناهموار تردد کرده‌اند، احتمال فرسودگی جعبه فرمان افزایش پیدا می‌کند.

از مهم‌ترین نشانه‌های خرابی جعبه فرمان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سفت شدن فرمان در برخی زوایا

احساس گیر کردن هنگام چرخاندن فرمان

بازنگشتن کامل فرمان پس از پیچ

وجود صدای تق‌تق یا ساییدگی

ایجاد لقی همراه با سنگینی فرمان

در بسیاری از موارد، بازسازی تخصصی جعبه فرمان می‌تواند عملکرد آن را به شرایط استاندارد بازگرداند و نیازی به تعویض کامل مجموعه نخواهد بود.

خرابی شفت میانی فرمان

یکی از قطعاتی که معمولاً کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، شفت میانی فرمان است.

این قطعه وظیفه انتقال حرکت فرمان به جعبه فرمان را بر عهده دارد. اگر چهارشاخ‌ها یا مفصل‌های آن به دلیل زنگ‌زدگی، کمبود روانکاری یا استهلاک دچار گیرکردگی شوند، حتی در صورت سالم بودن موتور EPS نیز فرمان سنگین احساس خواهد شد. این قطعه یکی از دلایل رایج ایجاد حالت «گیرکردن» و سفتی فرمان است.

خرابی جلوبندی و سیستم تعلیق

همه مشکلات فرمان مستقیماً به خود فرمان مربوط نیستند.

گاهی علت اصلی سفت شدن فرمان در بخش‌هایی مانند:

سیبک فرمان

طبق‌ها

بلبرینگ سرکمک

بوش‌های سیستم تعلیق

میل فرمان

بلبرینگ توپی چرخ

قرار دارد.

برای مثال، اگر بلبرینگ سرکمک دچار گیرکردگی شود، هنگام چرخش چرخ‌ها اصطکاک زیادی ایجاد می‌شود و راننده احساس می‌کند فرمان بسیار سنگین شده است. همچنین خرابی سیبک‌ها یا اتصالات جلوبندی می‌تواند باعث افزایش مقاومت مکانیکی و کاهش نرمی فرمان شود.

ضعف باتری و خرابی دینام

یکی از نکاتی که بسیاری از رانندگان از آن اطلاع ندارند، وابستگی کامل سیستم فرمان برقی به برق خودرو است.

برخلاف فرمان هیدرولیک، در سیستم EPS هیچ پمپ روغنی وجود ندارد و تمام نیروی کمکی توسط موتور الکتریکی تأمین می‌شود. اگر باتری ضعیف باشد، دینام ولتاژ کافی تولید نکند یا اتصالات برق دچار افت ولتاژ شوند، ECU برای محافظت از سیستم توان موتور فرمان برقی را می‌کاهش دهد و آن را وارد حالت ایمن (Fail-safe) می‌کند؛ در نتیجه فرمان به‌طور محسوسی سنگین‌تر می‌شود. 

به همین دلیل، بررسی سلامت باتری و سیستم شارژ یکی از نخستین مراحل عیب‌یابی فرمان برقی است.

خرابی سیم‌کشی و اتصالات

گاهی مشکل از خود قطعات نیست، بلکه از ارتباط میان آن‌هاست.

نفوذ رطوبت، سولفاته شدن سوکت‌ها، پارگی سیم‌ها و شل شدن اتصالات می‌تواند باعث شود اطلاعات سنسورها به ECU نرسد یا موتور فرمان جریان کافی دریافت نکند.

در چنین شرایطی ممکن است:

فرمان گاهی نرم و گاهی سفت شود.

چراغ EPS فقط در بعضی مواقع روشن شود.

مشکل پس از عبور از دست‌اندازها بیشتر احساس شود.

خطاهای متناوب در دستگاه دیاگ ثبت شوند.

این دسته از ایرادها تنها با بررسی سیم‌کشی و مشاهده داده‌های زنده سیستم قابل تشخیص هستند.

به‌هم خوردن کالیبراسیون فرمان برقی

اگر اخیراً خودرو شما:

میزان فرمان شده است،

جعبه فرمان تعویض شده،

موتور EPS تعمیر شده،

ستون فرمان باز شده،

یا تصادف از قسمت جلو داشته است،

احتمال دارد علت سنگین شدن فرمان، به‌هم خوردن تنظیمات سنسور زاویه فرمان و سنسور گشتاور باشد.

در بسیاری از خودروها، پس از انجام این تعمیرات باید کالیبراسیون مجدد انجام شود؛ در غیر این صورت ECU اطلاعات نادرستی دریافت می‌کند و ممکن است میزان کمک فرمان کاهش یابد یا چراغ EPS روشن شود.