۶ دلیل لرزش فرمان خودرو در سرعت بالا

چطور منشأ لرزش فرمان را تشخیص دهیم؟

پیش از بررسی دلایل، بهتر است به یک نکته مهم توجه کنید؛ زمان و شرایط بروز لرزش، سرنخ ارزشمندی برای تشخیص علت آن است.

برای مثال:

اگر لرزش فقط در سرعت‌های بالا ایجاد شود، باید ابتدا چرخ‌ها، لاستیک‌ها و بالانس بررسی شوند.

اگر لرزش فقط هنگام ترمزگیری احساس شود، احتمال تاب داشتن دیسک ترمز بیشتر است.

اگر لرزش همراه با صدای تقه یا کشیده شدن خودرو به یک سمت باشد، ممکن است مشکل از جلوبندی یا سیستم فرمان باشد.

اگر شدت لرزش با افزایش سرعت بیشتر شود، یکی از قطعات دوار مانند لاستیک، رینگ یا بلبرینگ چرخ دچار ایراد است. 

به همین دلیل، در عیب‌یابی حرفه‌ای تنها به خود فرمان توجه نمی‌شود، بلکه کل مجموعه چرخ‌ها، سیستم تعلیق، جلوبندی و فرمان به‌صورت یکپارچه بررسی می‌شود.

دلیل اول: بالانس نبودن چرخ‌ها

رایج‌ترین علت لرزش فرمان در سرعت‌های بالا، برهم خوردن بالانس چرخ‌ها است.

هر چرخ باید به‌گونه‌ای بالانس شود که وزن آن به‌طور یکنواخت در تمام محیط رینگ و لاستیک توزیع شده باشد. اگر حتی اختلاف وزن اندکی وجود داشته باشد، در سرعت‌های پایین ممکن است قابل احساس نباشد، اما با افزایش سرعت، نیروی گریز از مرکز بیشتر شده و لرزش به فرمان منتقل می‌شود. این مشکل معمولاً از حدود ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت خود را نشان می‌دهد و یکی از اولین مواردی است که باید بررسی شود. 

بالانس چرخ ممکن است به دلایل مختلفی به هم بخورد:

جدا شدن وزنه‌های بالانس

تعویض لاستیک

برخورد شدید با چاله یا جدول

تغییر شکل جزئی رینگ

سایش نامتقارن لاستیک

خوشبختانه این مشکل با بالانس مجدد چرخ‌ها برطرف می‌شود؛ البته به شرطی که خود لاستیک یا رینگ آسیب ندیده باشند.

دلیل دوم: خرابی یا تغییر شکل لاستیک‌ها

گاهی مشکل از بالانس نیست، بلکه خود لاستیک دچار ایراد شده است.

مواردی مانند:

بادکردگی دیواره لاستیک

جدا شدن لایه‌های داخلی

سایش نامنظم

لاستیک خارج از گردی

ایجاد تخت‌شدگی در اثر توقف طولانی

می‌توانند باعث ایجاد لرزش در سرعت‌های بالا شوند.

در چنین شرایطی، حتی اگر چرخ چندین بار بالانس شود، لرزش همچنان باقی خواهد ماند؛ زیرا منشأ مشکل در ساختار خود لاستیک است. به همین دلیل، در مراکز تخصصی علاوه بر دستگاه بالانس، وضعیت ظاهری لاستیک نیز بررسی می‌شود. 

دلیل سوم: خم شدن یا آسیب دیدن رینگ

رینگ نیز نقش بسیار مهمی در حرکت یکنواخت چرخ دارد.

برخورد با چاله‌های عمیق، جدول، دست‌اندازهای شدید یا تصادف می‌تواند باعث خم شدن رینگ شود. حتی اگر این تغییر شکل با چشم قابل مشاهده نباشد، در سرعت‌های بالا باعث ایجاد ارتعاش خواهد شد.

نشانه‌های رایج این مشکل عبارت‌اند از:

لرزش فرمان در یک بازه مشخص از سرعت

باقی ماندن لرزش حتی پس از بالانس

لرزش بیشتر در محور جلو

مشاهده تاب رینگ روی دستگاه بالانس

در بسیاری از موارد، رینگ‌های آلیاژی قابل تعمیر هستند؛ اما اگر میزان تغییر شکل زیاد باشد، تعویض آن گزینه مطمئن‌تری خواهد بود.

دلیل چهارم: خرابی قطعات جلوبندی و سیستم فرمان

جلوبندی خودرو مجموعه‌ای از قطعات مانند سیبک‌ها، میل فرمان، طبق‌ها، بوش‌ها و مفصل‌ها را شامل می‌شود که وظیفه حفظ موقعیت صحیح چرخ‌ها را بر عهده دارند. با گذشت زمان یا بر اثر ضربه‌های شدید، این قطعات دچار لقی یا فرسودگی می‌شوند.

وقتی یکی از این قطعات استحکام اولیه خود را از دست بدهد، چرخ‌ها در سرعت‌های بالا دیگر کاملاً پایدار حرکت نمی‌کنند و ارتعاش ایجادشده مستقیماً به فرمان منتقل می‌شود. این نوع لرزش با علائم دیگری مانند صدای تقه هنگام عبور از دست‌انداز، کشیده شدن خودرو به یک سمت یا کاهش دقت فرمان همراه است. 

از مهم‌ترین قطعاتی که می‌توانند چنین مشکلی ایجاد کنند عبارت‌اند از:

سیبک فرمان

سیبک طبق

میل فرمان

بوش‌های طبق

طبق جلو

کمک‌فنرها و توپی سرکمک

در خودروهایی که مدت زیادی در مسیرهای ناهموار تردد کرده‌اند یا سابقه برخورد با جدول و چاله‌های عمیق دارند، احتمال خرابی این قطعات بیشتر است.

دلیل پنجم: خرابی بلبرینگ چرخ

بلبرینگ چرخ وظیفه دارد چرخ را با کمترین اصطکاک روی محور بچرخاند. هنگامی که این قطعه فرسوده یا آسیب‌دیده باشد، چرخ دیگر به‌صورت کاملاً یکنواخت دوران نمی‌کند و در سرعت‌های بالا ارتعاش ایجاد می‌شود.

برخلاف بالانس چرخ که فقط لرزش ایجاد می‌کند، خرابی بلبرینگ اغلب با صدایی شبیه وزوز یا غرش نیز همراه است؛ صدایی که با افزایش سرعت بیشتر می‌شود و گاهی هنگام پیچیدن به یک سمت تغییر می‌کند. اگر این مشکل نادیده گرفته شود، ممکن است به توپی چرخ و سایر اجزای سیستم تعلیق نیز آسیب وارد شود. 

نشانه‌های متداول خرابی بلبرینگ عبارت‌اند از:

لرزش فرمان در سرعت‌های بالا

صدای ممتد از چرخ‌ها

افزایش صدا هنگام پیچیدن

احساس زبری در حرکت چرخ

لقی غیرعادی چرخ

دلیل ششم: برهم خوردن میزان فرمان یا ایراد در سیستم تعلیق

تنظیم نبودن زوایای چرخ‌ها همیشه باعث لرزش شدید نمی‌شود، اما اگر این مشکل با فرسودگی قطعات تعلیق یا سایش نامتقارن لاستیک‌ها همراه باشد، می‌تواند در سرعت‌های بالا ارتعاش قابل‌توجهی ایجاد کند.

برای مثال، اگر زاویه Toe یا Camber از محدوده استاندارد خارج شود، لاستیک‌ها به‌صورت یکنواخت روی سطح جاده حرکت نمی‌کنند. این وضعیت علاوه بر لرزش، باعث کشیده شدن خودرو به یک سمت، کاهش پایداری و افزایش استهلاک لاستیک‌ها نیز می‌شود. 

در برخی خودروها نیز خرابی کمک‌فنر، توپی سرکمک یا بوش‌های سیستم تعلیق باعث می‌شود چرخ در سرعت بالا نوسان بیشتری داشته باشد و این نوسان از طریق سیستم فرمان به راننده منتقل شود.