چرا فرمان خودرو بعد از گرم شدن سفت می‌شود؟

چرا گرم شدن خودرو می‌تواند فرمان را سفت کند؟

فرمان خودرو برای سبک شدن به یک سیستم کمکی متکی است. در فرمان هیدرولیک، این کمک توسط پمپ هیدرولیک و فشار روغن ایجاد می‌شود و در فرمان برقی، موتور الکتریکی بخشی از نیروی لازم برای چرخاندن فرمان را تأمین می‌کند.

بنابراین اگر منبع کمک فرمان در شرایط عادی کار کند اما با افزایش دما عملکردش کاهش پیدا کند، راننده سفت شدن فرمان را احساس خواهد کرد.

در سیستم هیدرولیک، برای نمونه، اگر پمپ در حالت گرم نتواند فشار مورد نیاز را تولید کند یا نشتی داخلی آن افزایش پیدا کند، میزان کمک فرمان کاهش می‌یابد. در عیب‌یابی پمپ‌های هیدرولیک، مواردی مانند عملکرد کند فرمان، صدای غیرعادی پمپ، نشتی، کف کردن روغن و اضافه‌بار حرارتی ناشی از روغن نامناسب یا فرسوده از نشانه‌ها و عوامل قابل بررسی است. 

در سیستم EPS نیز افزایش دما می‌تواند باعث شود یونیت کنترل برای محافظت از موتور و اجزای الکترونیکی، جریان موتور را محدود کند. در برخی سیستم‌های کیا، برای مثال، سازنده توضیح داده است که استفاده مداوم از فرمان در حالت توقف یا نزدیک به انتهای مسیر می‌تواند باعث افزایش دما و محدود شدن کمک فرمان شود و پس از خنک شدن، عملکرد به حالت عادی برگردد. 

پس «سفت شدن فرمان بعد از گرم شدن» می‌تواند هم یک عملکرد حفاظتی طبیعی باشد و هم نشانه یک خرابی واقعی؛ تشخیص تفاوت این دو، اهمیت زیادی دارد.

۱. ضعیف شدن پمپ هیدرولیک در حالت گرم

یکی از مهم‌ترین احتمالات در خودروهای دارای فرمان هیدرولیک، ضعیف شدن پمپ هیدرولیک پس از گرم شدن روغن است.

پمپ باید فشار و جریان کافی ایجاد کند تا شیرهای داخلی سیستم بتوانند نیروی کمکی لازم را به جعبه فرمان منتقل کنند. وقتی پمپ فرسوده می‌شود، ممکن است در دمای پایین هنوز عملکرد قابل قبولی داشته باشد، اما با افزایش دما و تغییر شرایط کاری، توانایی آن برای ایجاد فشار مناسب کاهش پیدا کند.

نتیجه برای راننده بسیار مشخص است: در ابتدای رانندگی فرمان نسبتاً نرم است، اما پس از گرم شدن خودرو، به‌خصوص در زمان پارک یا چرخاندن فرمان در سرعت پایین، سفتی افزایش پیدا می‌کند.

گاهی این وضعیت با صدای زوزه یا ناله پمپ نیز همراه می‌شود. با این حال، وجود یا نبود صدا به‌تنهایی نمی‌تواند سالم یا خراب بودن پمپ را مشخص کند.

پمپ نباید صرفاً به دلیل سفت شدن فرمان تعویض شود. فشار سیستم، وضعیت روغن، تسمه، نشتی و عملکرد جعبه فرمان باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.

۲. افزایش نشتی داخلی جعبه فرمان با بالا رفتن دما

یکی دیگر از علت‌های مهم، نشتی داخلی در جعبه فرمان هیدرولیک است.

در سیستم هیدرولیک، فشار روغن باید در مسیر مشخصی ایجاد و هدایت شود. اگر آب‌بندی‌ها یا اجزای داخلی جعبه فرمان فرسوده شده باشند، ممکن است در شرایط گرم، نشتی داخلی افزایش پیدا کند و بخشی از فشار تولیدشده به جای ایجاد نیروی کمکی مؤثر، از مسیر داخلی عبور کند.

در چنین شرایطی، پمپ ممکن است ظاهراً کار کند، روغن نیز وجود داشته باشد، اما نیروی کمکی کافی به راننده منتقل نشود.

این نوع خرابی دقیقاً همان جایی است که تشخیص تجربی و سطحی می‌تواند مشکل‌ساز شود؛ زیرا اگر تعمیرکار فقط سفتی فرمان را ببیند و بلافاصله پمپ را مقصر بداند، ممکن است جعبه فرمان معیوب همچنان روی خودرو باقی بماند.

بنابراین اگر فرمان در حالت گرم سفت می‌شود، جعبه فرمان هیدرولیک نیز باید از نظر نشتی داخلی و عملکرد شیر و مجموعه مکانیکی بررسی شود.

۳. روغن هیدرولیک نامناسب، فرسوده یا آلوده

روغن هیدرولیک فقط یک مایع ساده برای انتقال فشار نیست. وضعیت روغن می‌تواند روی عملکرد، روانکاری و سلامت اجزای سیستم تأثیر بگذارد.

اگر روغن بیش از حد فرسوده، آلوده یا نامناسب باشد، ممکن است سیستم در شرایط کاری مختلف رفتار متفاوتی نشان دهد. همچنین وجود آلودگی و ذرات فلزی می‌تواند به اجزای داخلی پمپ و جعبه فرمان آسیب وارد کند.

از سوی دیگر، کمبود روغن نیز می‌تواند باعث ورود هوا به مدار و ایجاد رفتار نامنظم شود. کف کردن روغن در مخزن نیز می‌تواند سرنخی از وجود هوا یا مشکل در مدار باشد؛ کف کردن روغن، کمبود روانکاری و آلودگی ناشی از سایش فلزی را در میان موارد قابل بررسی در خرابی پمپ هیدرولیک مطرح است. 

بنابراین اگر فرمان در حالت گرم سفت می‌شود، فقط به رنگ روغن نگاه نکنید؛ سطح، نوع روغن، آلودگی، وجود حباب و وضعیت مدار باید بررسی شوند.

۴. شل بودن یا لغزش تسمه پمپ هیدرولیک

در برخی خودروهای هیدرولیک، پمپ فرمان نیروی خود را از موتور و توسط تسمه دریافت می‌کند. بنابراین اگر تسمه فرسوده، شل یا دچار لغزش باشد، ممکن است پمپ نتواند در همه شرایط عملکرد مطلوبی داشته باشد.

گاهی مشکل در حالت سرد کمتر محسوس است، اما با افزایش دما و تغییر شرایط اصطکاکی تسمه، لغزش بیشتر می‌شود و عملکرد پمپ کاهش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، بررسی تسمه یکی از ساده‌ترین اما مهم‌ترین مراحل عیب‌یابی فرمان هیدرولیک است. در فرآیند بررسی پمپ‌های مکانیکی فرمان، توصیه می‌کنیم وضعیت تسمه و میزان کشش آن در مراحل اولیه بررسی شود، زیرا تسمه معیوب می‌تواند باعث کاهش عملکرد کمک فرمان شود.

پس اگر فرمان خودرو پس از گرم شدن سفت می‌شود، تسمه را از فهرست حذف نکنید.

۵. هوا گرفتن مدار هیدرولیک

هوا در مدار هیدرولیک می‌تواند عملکرد سیستم را نامنظم کند.

اگر در اثر نشتی، تعمیر قبلی، تعویض قطعه یا مشکل در مسیر مکش، هوا وارد مدار شده باشد، ممکن است روغن به شکل مناسب جریان پیدا نکند. در بعضی خودروها این وضعیت با صدای پمپ، کف کردن روغن یا تغییر رفتار فرمان همراه می‌شود.

نکته مهم این است که هوا گرفتن سیستم همیشه با یک علامت ثابت خودش را نشان نمی‌دهد. ممکن است فرمان در یک زمان نرم‌تر و در زمان دیگری سنگین‌تر شود.

بنابراین اگر اخیراً پمپ، شیلنگ، جعبه فرمان یا بخشی از مدار هیدرولیک باز شده است و پس از آن فرمان در حالت گرم رفتار غیرطبیعی پیدا کرده، هواگیری و بررسی مسیر مدار باید جدی گرفته شود.