چرا فرمان خودرو در حالت درجا سفت می‌شود؟

۸ علت مهم سفت شدن فرمان خودرو در حالت درجا

۱. ضعیف شدن پمپ هیدرولیک فرمان

اگر خودرو دارای فرمان هیدرولیک باشد، یکی از اولین مواردی که باید بررسی شود پمپ هیدرولیک فرمان است.

پمپ وظیفه دارد روغن را تحت فشار قرار دهد تا نیروی کمکی موردنیاز جعبه فرمان فراهم شود. زمانی که اجزای داخلی پمپ فرسوده می‌شوند، ممکن است در دور موتور بالاتر هنوز توانایی ایجاد فشار قابل‌قبولی داشته باشند، اما در دور آرام نتوانند فشار و دبی لازم را تأمین کنند.

در نتیجه راننده هنگام حرکت احساس می‌کند فرمان تقریباً طبیعی است، اما وقتی در پارکینگ متوقف می‌شود و فرمان را می‌چرخاند، سنگینی آن به شکل واضحی افزایش پیدا می‌کند.

این وضعیت گاهی با صدای زوزه، ناله یا غرغر پمپ نیز همراه است. با این حال، صدای پمپ به‌تنهایی دلیل قطعی خرابی آن نیست؛ زیرا کمبود روغن، ورود هوا، مشکل تسمه یا آلودگی روغن نیز می‌تواند باعث صدای غیرعادی شود. 

روش تشخیص

در تعمیرات تخصصی، پمپ نباید صرفاً با شنیدن صدای آن تعویض شود. ابتدا وضعیت روغن، تسمه، نشتی‌ها و عملکرد مدار بررسی می‌شود و در صورت نیاز، فشار و عملکرد پمپ اندازه‌گیری می‌شود.

اگر فشار در دور آرام پایین باشد اما با افزایش دور موتور بهبود پیدا کند، احتمال ضعف پمپ بیشتر می‌شود؛ البته برای تشخیص نهایی باید سایر اجزای مدار نیز از نظر ایجاد افت فشار یا مقاومت مکانیکی بررسی شوند.

۲. کمبود یا نامناسب بودن روغن هیدرولیک

یکی از ساده‌ترین اما مهم‌ترین علت‌های سفت شدن فرمان در خودروهای هیدرولیک، کمبود روغن فرمان است.

اگر سطح روغن پایین باشد، پمپ نمی‌تواند در تمام شرایط مقدار مناسبی از روغن را دریافت و تحت فشار قرار دهد. در نتیجه، به‌خصوص هنگام پارک و چرخاندن فرمان درجا، کمک فرمان کاهش پیدا می‌کند.

اما موضوع فقط کمبود روغن نیست. استفاده از روغن نامناسب، روغن فرسوده یا روغنی که با آلودگی و ذرات فلزی همراه شده نیز می‌تواند عملکرد سیستم را مختل کند. در برخی شرایط، ورود هوا به مدار باعث کف کردن روغن می‌شود و این مسئله می‌تواند عملکرد پمپ را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

روش تشخیص

مخزن روغن، سطح سیال، وضعیت ظاهری، وجود کف یا حباب و آثار نشتی باید بررسی شود. اگر روغن مرتباً کم می‌شود، صرفاً اضافه کردن روغن راه‌حل نیست؛ باید مشخص شود روغن از کجا خارج می‌شود.

گاهی یک نشتی کوچک در شیلنگ یا اتصالات، اگر برای مدت طولانی نادیده گرفته شود، می‌تواند ابتدا باعث کاهش کمک فرمان و در ادامه به آسیب جدی‌تر پمپ منجر شود.

۳. شل بودن یا لغزش تسمه پمپ هیدرولیک

در اکثر از سیستم‌های هیدرولیک، پمپ از طریق تسمه از موتور نیرو می‌گیرد. بنابراین اگر تسمه شل، فرسوده، ترک‌خورده یا دارای لغزش باشد، پمپ ممکن است در دور آرام نتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد.

این ایراد یک ویژگی دارد: ممکن است خودرو در نگاه اول کاملاً عادی به نظر برسد، اما وقتی راننده در حالت توقف فرمان را می‌چرخاند، به دلیل افزایش بار روی سیستم، لغزش تسمه بیشتر شود و کمک فرمان افت کند.

گاهی نیز هنگام چرخاندن فرمان صدای جیرجیر یا سوت کوتاهی از قسمت موتور شنیده می‌شود.

روش تشخیص

تسمه باید از نظر وضعیت ظاهری، کشش، ترک، صیقلی شدن سطح و عملکرد مجموعه کشنده بررسی شود. بنابراین اگر فرمان فقط در دور آرام سنگین است، پمپ را مقصر قطعی ندانید؛ تسمه و سیستم انتقال نیروی پمپ نیز باید بررسی شوند.

۴. خرابی یا گیرکردن جعبه فرمان

گاهی تمام فشار هیدرولیک یا نیروی موتور برقی درست است، اما مشکل در خود جعبه فرمان قرار دارد.

فرسودگی داخلی، افزایش اصطکاک، خرابی بوش‌ها، خوردگی یا مشکلات مکانیکی داخل رک می‌تواند باعث شود فرمان برای حرکت نیازمند نیروی بیشتری باشد. در این حالت ممکن است راننده احساس کند فرمان «گیر دارد» یا حرکت آن یکنواخت نیست.

یک نشانه مهم این است که فرمان ممکن است در بعضی نقاط مسیر نرم و در نقطه‌ای دیگر سنگین‌تر شود. همچنین ممکن است فرمان پس از چرخش به‌خوبی به مرکز بازنگردد.

روش تشخیص

در چنین شرایطی نباید فقط پمپ یا موتور EPS بررسی شود. جعبه فرمان باید از نظر مقاومت مکانیکی، لقی، اصطکاک داخلی و عملکرد یکنواخت بررسی شود.

این موضوع یکی از دلایلی است که عیب‌یابی فرمان باید سیستماتیک باشد؛ چون ممکن است یک پمپ سالم مجبور باشد با یک جعبه فرمان دارای اصطکاک داخلی بالا کار کند و در نهایت علائم خرابی شبیه ضعف پمپ ایجاد شود.